| wa |
wel |
| waad |
bos |
| waak |
uitkijk op de toren en versterkingswerken |
| waal |
veilige ruimte ( meestal omheind ) in de haven en afgesloten met een slagboom |
| waalplaats |
slagveld |
| waard |
geldersoldaten in dienst van een stad, huursoldaat, ook laaggelegen land |
| waarderen |
schatten |
| waarschuw |
straf |
| waarslieden |
personen belast met waterstaatkundig werken |
| waarteken |
waarmerk |
| wachtere |
bewaker, |
| wachterhorn |
alarmhoorn van de nachtwaker |
| wachtmeester |
hoofdwacht bij de poorten |
| waecboec |
boek waarin op getekend de waakplichten en de afkoop van de waakplichten |
| waechuus |
wachthuis |
| waecpennic |
betaling voor het waken |
| waecrolle |
register waarin de waakdiensten zijn vermeld |
| waector |
wachttoren |
| waecvri |
vrij van de verplichting om deel te nemen aan de nachtelijke bewaking der stad |
| waeggelt |
betaling voor het laten wegen op de stadswaag |
| waeghbrive |
waagbriefje |
| waeghmester |
zie waegmeester |
| waeghuus |
stadswaag, waaggebouw |
| waegmeester |
beëdigd stadswaagweger |
| waegwerkers |
hulpkracht bij stadswaag |
| waei |
twijgen, rijshout |
| waeiling |
jong boompje |
| waeksteller |
toezichthouders op de wakers |
| waelpoyt |
inhoudsmaat voor wijn en bier |
| waemys |
wambuis |
| waer |
goederen |
| waer ‘t sake |
wanneer het geval zich zou voordoen |
| waeraf |
waarvan, waarover |
| waeraftelike |
naar waarheid |
| waerave |
zie waeraf |
| waerbier |
bevestigingsdronk met bier na afsluiten overeenkomst |
| waerbrief |
brief waarin vermeld de vrijwaring van eigendomsoverdracht |
| waerde |
het bewaken van…., ook ziekenoppasser, bewaker |
| waerder |
bewaarder, bewaker, wachter, steenwaarder van gevangenis |
| waerdersliede |
wachters |
| waerdhouder |
kastelein |
| waerdich sijn |
waard zijn |
| waerduer |
keurmeester, waarmerker |
| waerheijt |
waarheid |
| waerheitsliedende |
mannen aan wie het instellen van een enquête of gerechtelijk onderzoek is opgedragen |
| waeringhe |
zie: waringe |
| waerninghe |
zie: waringe |
| waernisse |
vrijwaren, het zekeren van iemands eigendomsrechten |
| waerp |
zie werp |
| waerscap |
borgtocht. |
| waerschap |
borgstelling |
| waersscoutheet |
dijkgraaf |
| waert |
zie weert |
| waerteken |
bewijssteken |
| waertlant |
buitendijks gelegen land |
| waeterinck |
wetering, waterloop, afwateringskanaal |
| wageman |
voerman, koetsier |
| wagenaer |
voerman, koetsier |
| wagenare |
zie wagenaer |
| wagenen |
voerlieden |
| wagengereiden |
alles wat bij een koets of wagen behoord |
| wagenmaker |
radermaker, velgenmaker |
| wahrleichnam |
lijkafname dag, 2e donderdag na Pinksteren |
| waichorn |
hoorn voor het alarm blazen |
| wake |
een verzameling van personen, uit een gilde aangewezen tot bewaking bij nacht van de aan dat gilde toevertrouwde wal(toren) |
| waker |
gevangenbewaarder |
| wakersloon |
beloning van de stadswacht |
| walcknot |
dooreengewerkt knot wol of haar |
| walcmole |
volmolen |
| waldschepen |
lid van een “waldgerecht” dat rechtsprak in bos- en woud-zaken |
| waldschryver |
griffier bij een “walt ”rechtbank |
| walemeet |
weiland grenzend aan een kolk of rivierarm |
| walhuis |
apart staand gebouw tegen slootkant om te spoelen |
| walken |
kneden |
| waller |
pelgrim |
| walsche |
Waalse |
| wambass |
zie wambuis |
| wambeis |
kledingstuk, zichtbaar gedragen onder het bovenkleed |
| wambesteeker |
zie wambesticker |
| wambesticker |
kleermaker van wambuizen |
| wambesule |
wambuis, hemdrok |
| wambuis |
wambuis, mannen kleding |
| wammes |
zie wambuis |
| wamuse |
zie wambuis |
| wan |
van wilgentenen gemaakte manden |
| wanclacht |
valse beschuldiging |
| wandelaere |
zwerver, maar ook: pelgrim |
| wandelbrief |
schrijven waarin vermeld de toestemming om over een bepaald land te lopen |
| wandelcoop |
een heerlijk recht, te betalen wanneer een eigendom bij contract op een ander overgaat |
| wandmalerei |
muurschildering |
| wangeloof |
ketterij |
| wanhavenig |
smerig, vuil, onrein |
| wanrichtinge |
plichtsverzuim van de rechter |
| wantreep |
lengtemaat van 10 ellen, voornamelijk gebruikt bij lakenweefsel |
| wantsnider |
lakenkoper |
| wanwaer |
slechte waar die eigenlijk niet verkocht mocht worden |
| wanwerc |
slecht werk, geleverd werk van slechte kwaliteit |
| wapenronde |
wapenschild |
| wapentuir |
krijgsman |
| wapenusurpatie |
het toe-eigenen van een familiewapen van een familie met bijna de zelfde naam, zonder bewijs dat het werkelijk het zelfde geslacht is |
| wapinbijl |
strijdbijl |
| wapper |
zweep met loden kogels, ook een leren riem met loden kogel, knots met lood beslagen en opgevuld met lood |
| wapperen |
zwaaien, rondslingeren |
| warande |
jachtterrein, lusthof |
| warandeerders |
keurmeesters |
| warandehoeder |
jachtopziener |
| warandenare |
boswachter |
| waranderinge |
waarborging, garantie |
| waredin |
wachtpost |
| warf |
terp, volksvergadering |
| warfheer |
lid van een “warf” het college dat in hoger beroep rechtspreekt over zaken in een lagere rechtbank |
| waringe |
waarschuwing |
| warmoes |
groenten |
| warterman |
iemand die uit het water is opgevist |
| wasch-ligtblaaker |
olielamp brandend op bijenwas |
| waschhuus |
washuis |
| waselinckmaker |
waskaarsenmaker |
| wasenmeister |
vilder, beul |
| waseveld |
modderlaag dat gemakkelijk onder water komt |
| wassinge |
wasvrouw |
| wasteeken |
zegelafdruk in was |
| wat vougen |
op welke wijze, op welke manier |
| wateregel |
bloedzuiger |
| watergalletje |
braaksel |
| waterganck |
ruimte naast een huis tussen de lijn waar de afdruipende regen neervalt en de muur |
| waterganghe |
sloot, afwatering |
| watergrave |
gracht, sloot, |
| waterladinge |
waterzucht |
| waterlaent |
moerasachtig land, drassig land |
| waveren |
wafels |
| Wd. |
afk. op huw. Akte, weduwe van …… |
| wechen(zer) |
per week |
| wechgedraegen |
meegenomen |
| wechmaken (iet). |
overdragen |
| wechsegelen (iet |
iets in een bezegelden brief wegschenken |
| wecht |
weg |
| wed |
afk. weduwe |
| weddahe |
weduwe |
| weddaman |
zie wedman |
| wedde |
een som door partijen onder den rechter gedeponeerd, die door de verliezende partij verbeurd werd |
| weddelijc |
wat verpand kan worden |
| wedden |
als pand geven |
| weddingknot |
huwelijksband |
| wedeman |
weduwnaar |
| wedeme |
is een aan de kerk geschonken goed of heem, een dotatie aan klooster of kerk. Zou de oude naam van pastorie zijn |
| wedemebrief |
brief of akte waarin aan een vrouw een bruidsschat wordt toegekend |
| wedenar |
weduwnaar |
| weder |
terug, weer, maar ook: een besneden mannelijk schaap |
| wedercedel |
de tweede van een in twee exemplaren opgeschreven contract, waarvan elk der partijen een bezit. |
| wedergecomen |
terug gekomen |
| wederpaert |
tegenpartij |
| wederpenne |
zich tegen iets verzetten |
| wederrede |
tegenspraak, iets tegen spreken |
| wederroep |
herroeping, opzegbaar |
| wederroepen |
iets herroepen |
| wederstadinghe |
schadeloosstelling |
| wederstoc |
de tweede van twee bijeen horende kerfstokken |
| wedersyts vertekenden |
door allen ondertekend |
| wederumme |
wederom |
| wederuten |
opnieuw uitspreken |
| wederwedde |
tegenpand geven door hem die een”wedde”heeft ontvangen |
| wederwedden |
tegenpand geven |
| wederwere. |
een handeling in strijd met een belofte of overeenkomst. |
| wederwerven (iet |
iets terugkrijgen |
| wederwroegen |
een beschuldiging tegen iemand uiten/inbrengen |
| wedewede |
weduwe |
| wedlock |
huwelijk |
| wedman |
uit de bevolking gekozen gerechtsdienaar, ambtelijke getuige |
| wedman |
deurwaarder, dienaar van het gerecht |
| wedr |
afk. weduwnaar |
| wedt |
College van Burgemeester en schepenen |
| weduwestoel |
bezit waarop de inkomsten van een weduwe stoelen, gegrondvest zijn |
| wee |
weide, ook pijn, smart, leed |
| weem |
pastorie |
| weer |
akker, hoeveelheid grond |
| weerbare mannen |
mannen die geschikt waren om krijgsdienst te doen |
| weerdt |
uiterwaard |
| weergang |
de buitenmuur waarover men kon lopen en voorzien was van kantelen om het gebouw te verdedigen |
| weergelt |
geld als zoengeld betaald tot boete voor een manslag aan de ”magen” van een verslagene |
| weerlijck |
wereldlijke rechtbank, tegenover -gestelde van de kerkelijke rechtbank. |
| weert |
laagliggend land, vaak omgeven door water |
| weesboom |
lange paal / staak om hooi bijeen te houden |
| weescamere |
weesmeesterskamer waar alle stukken en bescheiden betreffende de weeskinderen bewaard worden en waar de weesmeesters vergaderen. |
| weesmeester |
lid van de weeskamer, die oppervoogdij heeft over de wezen en hun belangen behartigt |
| weesmeesters |
college van gedelegeerden of gemachtigde rechters, die in de plaats van de gewone rechter, kennis nemen van zaken betreffende de wezen |
| weet |
gerechtelijke aanzegging, kennisgeving |
| weetbrief |
akte waarin vermeld de gerechtelijke aanzegging |
| weetdach |
de dag waarop een gerechtelijke bekendmaking geschied |
| wegelink |
weggetje |
| wehmutter |
vroedvrouw |
| wei |
vocht dat na kaasbereiding overblijft, grasland |
| weibak |
bak voor het opvangen van de wei |
| weickmeisteren |
gekozen lid van een wijkbestuur |
| weidecamp |
afgesloten weiland
ook door een sloot omgeven weiland |
| weidegrave |
sloot om de gemeente weide |
| weidehuus |
jachthuis |
| weideverken |
scharrelvarken |
| weijmes |
groot en lang mes |
| weikuip |
kuip of ton om de wei in op te vangen |
| weiland |
wijlen |
| weiman |
jager, jachtopziener |
| weinsticher |
wijnproever |
| weinvisierer |
beambte belast met het opmeten van de wijnvaten |
| weiße Woche |
de week na Pasen |
| weißer sonntag, |
6e zondag voor Pasen,
na 1600 de 1e zondag na Pasen |
| weit |
tarwe |
| weitemele |
tarwemeel |
| wekehure |
weekloon |
| wekenpennic |
wekelijkse bijdrage |
| wekentlik |
wekelijks |
| welbedagt |
overwogen |
| welcken gestalte |
op welke manier, hoe dat |
| welgeborene |
edele heer |
| wellinghe |
pap, warme brij |
| welverstande |
wat moet worden opgevat als |
| wemel |
spijkerboor |
| wenaar |
weduwnaar |
| wende |
omgeploegd land |
| wendelepel |
ijzeren lepel voor bij het braadspit |
| wendepanne |
pan onder het braadspit voor opvangen van de jus |
| wender |
knecht van de strodakdekker |
| wendestake |
draaispit, braadspit |
| wenne |
zie winne |
| wentijser |
braadspit |
| wentstok |
zie wentijser |
| wercbrood |
roggebrood |
| werckhuis |
werkhuis, meestal gedwongen tewerkstellen bij een gevangenis, atelier, werkplaats |
| werden |
worden |
| werdinge |
waardering, waarde schatten |
| werestede |
werkplaats |
| werevlees |
rams - of hamelvlees (ontmande ram) |
| werghändler |
vlashandelaar |
| werp |
kettingwol, kettinggaren bij het weven |
| werpenisse |
het wegwerpen van een halm ten teken dat men afstand doet van iets |
| werpscoepe |
bats, brede schep |
| weseboec |
boek waarin vermeld; de verordeningen van de weeskamer, de namen van de wezen, hun eigendommen bij binnenkomen |
| wesecore |
keur betrekking hebbende op de wezen |
| wesekinderboec |
zie weseboec |
| wesekiste |
kast of kist waarin alle eigendommen, papieren etc. van de wees werden bewaard |
| wesemeester |
persoon die de voogdij heeft en de belangen van de wezen behartigd, lid van van de weeskamer |
| wesemoeder |
regentes van het weeshuis |
| wesenmeester |
zie wesemeester |
| wesenmoeder |
zie wesemoeder |
| wetbanck |
rechtbank |
| wetbreker |
echtbreker, overtreder van de wet |
| wete |
zie: weet |
| wetschepene |
schepen als lid van de rechbank |
| wettelijcke neergaentde graedt |
wettige nakomelingen
|
| wettlijck man |
curator |
| wetwaerdich |
rechtsbevoegd |
| wetzer |
slijper |
| weutje |
lam |
| weye |
weiland, wei |
| weysen (is geweesen) |
vonnis wijzen, uitspraak doen |
| weyts |
tarwe |
| WG |
afk. Waalse Gemeente |
| wich |
wigvormig tarwebrood |
| wichelry |
waarzeggerij |
| wieberen |
vrouwen, echtgenoten |
| wiedergeburt |
dopen |
| wieme |
deel van de schoorsteen voorzien van haken voor het roken van vlees |
| wierde |
terp |
| wijfhooft |
vrouw. |
| wijfsgeboort |
vrouwelijke nakomeling |
| wijkmeesters |
de pointers of zetters (ook genaamd wijkmeesters) verdeelden de gemeente in wijken voor het zetten der belasting |
| wijlle (de) |
omdat |
| wijnroeper |
zie; hooftroeper |
| wijnroeper |
bediende van een wijnkoper |
| wijnverlater |
persoon die beroepshalve wijn overhevelt om de wijn te klaren en waarbij de droes achterblijft |
| wijnwaerder |
keldermeester |
| wijsevrouwe |
vroedvrouw |
| wilcoren (iet) |
goedkeuren, bevestigen |
| wiledaeghes |
wijlen, overleden |
| wilendaeghs |
zie wiledaeghes |
| wileneer |
wijlen |
| wilkoeren (iet) |
zie: wilcoren |
| willeceuren |
wat goedgevonden wordt, de besluiten, de privileges, statuten, afgelegde verklaringen |
| willecoeren |
goedvinden, besluiten, toestaan |
| willecoeren) (iet) |
zie: wilcoren |
| willecoerenboeck |
boek waarin opgetekend de “willeceuren” |
| willekeuren |
kiezen, gekozen |
| willencoren |
verkiezen uit vrije wil, goedvinden, beloven, bepalen etc. |
| willich pant |
pand door de schuldenaar vrijwillig aan de schuldeiser gegeven |
| willich recht |
jurisdictio voluntaria, het passeren van akten voor het gerecht op verzoek van partijen |
| williecorerecht |
recht vast gesteld bij “willekeur” |
| willige acte |
gerechtelijke akte opgemaakt van een overeenkomst |
| willige condemnatie |
schijnvonnis waarbij iemand zich laat veroordelen tot het betalen van een som, later opgenomen in een rechterlijke akte om de verplichting te bewijzen en de crediteur parate executie te verzekeren |
| willige condemnatie |
een vonnis op de overdracht van partijen, voor ten wederzijds herroepbaar gedaan |
| wilner |
wijlen |
| wiltganc |
jachtterrein |
| wiltloper |
landloper |
| wiltrecht |
het recht op in een bepaald gebied te mogen jagen |
| wimme |
zie wieme |
| winblock |
omheinde (groente)tuin |
| winbrief |
akte door het gerecht opgemaakt, van een toewijzing ter executie |
| winhof |
pachthoeve |
| winkel |
werkplaats |
| winlant |
akkerbouwgrond |
| winne |
landarbeider, maar ook pachter |
| winner |
zie winne |
| wintermonat |
December, soms wordt ook bedoeld 1e wintermaand = november en 2e = december |
| winterzonnewende |
40902 |
| wintslach |
door een storm aangerichte schade |
| wiser |
rechter, wijzer |
| wisinge |
vonnis |
| wispel |
inhoudsmaat gelijk aan zes schepel |
| wispeltuir |
ongestadig |
| wispeltuyrigheid |
ongestadigheid |
| wit van loede |
loodwit |
| witachtig |
wettig, wettelijk, rechtsgeldig, met rechtskracht |
| witlijck |
zie witachtig |
| wittaftich bewijs |
geloofwaardig bewijs |
| wittaftighe dochterter |
wettige dochter |
| wittebroodskind |
moederskind, bedorven kind |
| wittebroodsweken |
de maand na het huwelijk, huwelijksreis |
| wittevrouwe |
weduwe |
| wittige |
wettige |
| witwechere |
smid voor klein gereedschap |
| witwerk |
smeedwerk |
| witwerker |
smid, voor klein smeedwerk, gereedschap |
| wivekyn |
verkleinwoord van wijf, troetelnaam, wijfje, wijfie, wijfjelief |
| WM |
afk. lijsten van weerbare mannen |
| Wn. |
afk. huw. akte, weduwnaar van …… |
| wocher |
woeker |
| woe |
hoe |
| woeker |
ongeoorloofde winst |
| woekerare |
hij die geld uitleent tegen hoge rente of enig voordeel |
| woekergelt |
bij een wisselaar geleend geld, waarvoor een hoge rente moet worden betaald |
| woekermeester |
een ambtenaar belast met het toepassen van de woekerkeuren en het terechtstellen der schuldigen (voor raad of oudermannen) |
| woenen |
wonen |
| woert |
laagliggend stuk land |
| woestelant |
heide, onbebouwd ruw land |
| woewell |
hoewel, ondanks dat |
| wolft |
dakconstructie |
| wolgemelte |
al vermelde |
| wolleblauw |
van blauwe wol |
| wollebreker |
verkoper van wol |
| wollecaerdigge |
wolkaardster |
| wollecammigge |
wolkamster |
| won |
afk. wonende |
| wondebrief |
papier met een bezweringsformule om ziekten te genezen |
| wonderdokteres |
kwakzalfster, soort kruidenvrouwtje die met zalfjes en kruiden van natuur -preparaten zieken genas |
| wonnemond |
mei |
| wonnende tot |
wonende te |
| wonnynghe |
woning |
| wonstag |
woensdag |
| woonachtich |
bewoner van de stad die het burgerrecht mist. |
| woonsdach |
woensdag |
| woorde tot woorde |
woord voor woord |
| worsetter |
wollen stof meestal glad en effen |
| wortelteef |
groentevrouw |
| wouwer |
visvijver |
| wraechberlijc |
wat bij de rechtbank aanhangig moet of kan worden gemaakt |
| wrocht |
gemaakt |
| wroechbaerlijc |
zie wroeberlijc |
| wroeginge |
aanklacht, aanbrengen van een strafbaar feit |
| wroegnesse |
beschuldiging, aanklacht |
| wroegnisse |
zie vroenesse |
| wrouginge |
zie wroeginge |
| wurzler |
kruidenier, kruidenhandelaar |
| wuwere |
visvijver |
| wydere immisio |
?? |
| wyfsgeboort |
vrouwelijke nakomeling |
| wyfwaerheit |
woord van eer, door een vrouw verpand |
| wynambacht |
het gilde der wijnkopers |
| wyncoop en waerbier |
gegeven bij een gerechtelijke eigendomsoverdracht, een dronk wijn en bier |
| wysdom |
uitspraak, vonnis, gewijs |
| wysmoeder (de) |
vroedvrouw |
